Saía nos xornais, na televisión, na radio… Facíanse homenaxes a través das institucións… Todo o pobo recordaba a data. Pero había quen a recoraba de maneira máis especial: os pais de Samuel, e Raúl. Cumpríanse trinta anos do asasinato na Lagoa e 45 eran os que cumpría Raúl.

Foi tomar o café ao bar de sempre, e coma sempre en solitario. Tras ler a prensa dirixiuse de novo á súa casa. Entrou e sentouse na butaca do salón ante unha gran fiestra dende a que se divisaba perfectamente toda a Lagoa de Antela.

El quedara coa casa tras a repentina morte de seus pais e nunca quixo desfacerse dela a pesar das traxedias que a rodeaban.

Trinta anos atrás celebrou o seu 15º aniversario cunha gran festa no xardín da casa, o cal chegaba ata a ribeira da lagoa. Sen que ninguén soubese como o seu amigo Samuel desapareceu da festa e dende entón foi todo un misterio. Un misterio agás para Raúl, que sabía exactamente onde escondera ao seu amigo…

Isto ocurre nunha tarde fría de inverno, onde a neve era a raíña do lugar. Ramón, o noso protagonista, ía camiño do seu fogar, el pertencía ao concello de Xinzo da Limia, adoitaba coller esa ruta tódolos días despois de continuar ca construción da súa casiña en Sarreaus.

Entre as árbores, debaixo da neve víu unha forte luz que lle chamou a atención, situábase á outra beira da lagoa, Ramón estaba canso, tras unha dura xornada de traballo, mais tiña interese en coñecer que era iso que estaba agochado.

Aproximouse a ese foco de luz, tivo que mollarse para cruzar o lago, escarvou na neve e atopou unha cunca, esta era pequena e con moitos adornos, colleuna e levouna ata Xinzo. Mentres pensaba: “Esa lenda sobre a perda da memoria ao atravesar a Antela é unha parvada, coma todas…”

Ao día seguinte ergueuse, para almorzar colleu esa cunquiña mais non se decatou de onde saíra e nunca máis continuou ca construción da súa vivenda en Sarreaus, ninguén sabe por qué…


O río do esquecemento leva moitos, moitísimos anos facéndonos esquecer. Esquecer o que aconteceu. Esvaecendo un sentimento de vinganza natural e perigoso.

Xa atrás quedou Antioquía. Xa nun leve recordo temos a lagoa de Antela…

Din que a desecaron pero en realidade ela escapou baixo terra. Escapou por tristura e non por medo. Agora observa como seca e podrece o solo e aló embaixo segue medrando baixo os nosos pés.

Xa ninguén a ten presente mais o certo é que neste momento cubre toda a superficie da Galiza e tan só agarda silenciosa o momento de facernos recordar. Recordar quen nos quixo facer esquecer.

Erguerase con furia e rachará a terra! Coma unha barca marcharemos orgullosos por lembrar quen fomos e quen imos voltar ser. Fillos de Antela, da nosa terra, GALEGOS!

Aí estaba… no fondo pero preto, oculto pero visible, semellando consciente de que cada día de San Xoán eramos quen de albiscalo. Un manto verde cubría a súa pel, testemuña do paso do tempo; e o que algún día lucíu dourado agora misturábase  coa escuridade do seu entorno.

A súa silueta era inconfundible. Parecía que en calquera momento cobraría a vida que nun tempo lonxano lle foi arrebatada pola avaricia de quen disfrutaba do seu latexo sen apenas aprecialo.

Case non pasaran uns minutos dende que a noite máis curta do ano se esvaecera, e así coma ela, aquela imaxe difuminouse no fondo da lagoa. A claridade fixo apagar un segredo que permaneceu vivo sempre gracias ao mundo das lendas. Quizás non era máis ca iso, unha lenda, e a maxia desa noite foi quen de feitizarme.

Ese recordo acompañoume ao longo de varios meses. Imaxinaba a pedra, limpa e clara en tempos; as campás, brillantes coma o sol…

Ás doce en punto oíronse cantar os galos.


Aqueles experimentados buzos das “” foron atacados por unha atroz emboscada de mosquitos ao emerxeren da auga. Un a un foron caendo en coma e, ao pouco, morreron de paludismo. O suceso tornou unha hipótese en obsesiva certeza para o doutor Rahn: o Graal, coa sagrada estirpe gravada a fogo, non estaba en Montsegur, nin en Monserrat, nin nas terras do Ulla. Moraba na antiga Antioquía, asolagada baixo a Lagoa de Antela, protexido polo Rei Artur e por unha chea de audaces cabaleiros enfeitizados.

Naquela altura as prioridades no “Reich” eran outras e cesaron as exploracións, porén, Rahn, tras simular a súa morte nos Alpes, afincou no país teimando durante anos coa idea baixo a protección do xeneral Villarrubia. Convenceron ao ministro para meter as máquinas e baleirar a inmensa lagoa na procura da reliquia, agora, para maior gloria do “caudillo” . Como é sabido, o infrutuoso dispendio rematou sen Lagoa en sen Graal.

Villarrubia acabou destinado en Melilla. Otto Rahn, só, mataríase cunha pílula de cianuro nun eido en Sarreaus.

Esa mañá despertara algo intranquila semallaba que ía acontecer algo inesperado. De camiño á escola comezou unha forte tormenta e continuou chovendo todo o día.Xa pola tarde cando voltaba para a casa atopeime cunha muller velliña que nunca vira antes. Chamoume e fun onda ela,cando me acheguei, notei algo estraño no seu ollar.De súpeto dime que chegou a hora de que todo o que está ao meu redor voltara ser como foi anteriormente.Non sabia o que quería dicir e non contestei senón que marchei correndo.Non lle dei maior importancia ao que me dixo ata que prendín o televidor e vin como o home do telexornal estaba moi alarmado xa que na Limia non paraba de chover dende había varias horas e se alagaran moitas vivendas e locais.Semellaba cousa do demo pero a chuvia incrementaba. A xente comezaba a falar sobre meigallos que dicían que estas terras volverían ser a Lagoa de Antela. Horas despois cumpriuse isto. Estabamos todos baixo as augas da lagoa como me quixeran advertir a tarde anterior.


Unha forza que non puido controlar apoderouse do pequeno Xoan mentres durmía tranquilo, envolto nos seus mundos imaxinarios. Levantouno da cama e guiouno fóra da súa casa, cara o máis profundo do bosque. Juan abriu os ollos e observou unha lagoa brillante baixo a lúa chea.
Unha man espectral xurdiu das súas augas, alzou un dos seus dedos e convidoulle a entrar. O corpo do pequeno Xoan moveuse só, descalzo sobre a terra mollada. A man colleuno do brazo e acompañouno lentamente ata afundilo na auga, onde permaneceu uns poucos minutos e fíxolle sentirse só e diferente durante moitos anos da súa vida. De súpeto, o pequeno Xoan espertou e saíu á superficie. Pero xa non era un neno. Era un home. Un home débil e mortal. Arrastrouse á beira e chorou desconsolado.
Un inocente neno morreu e un mozo adulto espertou. Era hora de vivir morrendo.

Sentou o vello por fin, enriba da Pedra Alta.
Sentou coas pernas inzadas de rabuñaduras, as mans feridas e as tempas latexantes.
A bocanoite amortecía a súa figura agrisada, que alumeaba candente a carón dos beizos con cada chupadela, preso do vizo dos homes.
Namentres contemplaba, lembraba. Contos de cínfanos belixerantes provistos de armadura e bacinete, forxados con aceiro temperado, que prescindían de probóscides punxentes, porque disque ían armados con espadas.
Leva anos subindo enriba daquela pedra. Por si algún día volve toparse con aquela rapaza moura que mudou en cobra portando un precioso carbúnculo na testa, e que el mesmo viu desaparecer no fondo das augas avoltas da lagoa.
Porén, cando resulta descuberto, el tamén muda e levanta o voo para voar entre as torres de pedra. Con lastras nas patas, o bico crebado e a plumaxe despeiteada.
Voa para ir repousar nas súas cimas: Pena, Sandiás e Porqueira, trocando de angueiras para abesullar. Despois de todo, aínda segue sendo garda e vixía dos parches asolagados.


Baixo o azul perpetuo, unha figura xogaba. O seu corpo era do máis particular. Tiña páxinas por brazos, soños por pernas, bágoas por orellas, confesións por ollos e promesas de amor verdadeiro por beizos. Non emerxía. Non precisaba desa masa de aire fresco que suspéndese no ambiente coa intención de dar vida a calquera organismo.

Certo día, un rapaz achegouse á masa azul, deitouse preto, nunha árbore, e faloulle. Comezou a vir todos os días e fixéronse bos amigos. Xogaban as cartas, falaban do amor, da vida e mesmo das árbores. As bágoas, os sorrisos, os fillos e as canas sucedéronse na vida do humano nunha cita que ningún esquecía. A figura tamén foi crecendo e converteu as súas follas en libros, o seus soños en realidades, as bágoas en sorrisos, as confesións en liberacións e as promesas en amores dos de toda a vida.

Fai uns días, o encontro foi diferente. Desta vez a figura xurdiu das profundidades e, coa ledicia e o agarimo co que so se trata a un verdadeiro amigo, convidouno a entrar no azul perpetuo.

Tic, tac, tic, tac é o único que se escoita na lagoa de Antela. Felurian espera o seu momento. Ten o reloxo de peto colgado ao pescozo, non lle quita ollo ás agullas, sabe que dun segundo a outro a pila que lle permite vivir chegará ao seu fin. Dez, nove, oito… O tempo remata e Felurian avanza cara á agua, xa non hai volta atrás. Nota como os seus pés se van oxidando, cada vez cústalle máis avanzar. Cinco, catro… Sabe que é un amor imposible, ninguén vai querer un boneco cun corazón de latón. Tres, dous, un…

A lagoa de Antela sómese nun profundo silencio.


– Por moita auga que libredes, a lagoa sempre estará aquí!

O berro daquel home non podía nin quería parar as máquinas cas que estabamos drenando a lagoa. Pasou ó meu carón cun saco cargado de ras e pregunteille curioso:

– Están boas?

– Estarán ben…

Desconfiei seriamente da retranca da súa resposta. Sedíame esa mesma noite para termar da maquinaria sobor dunha pequena anta que quedaba por derrubar cando una mesta néboa cubriu ata o borde onde chegara a lagoa. Baixo a luz da lúa outei a chegada daquel home co saco. “Este parvo para que trae agora as ras? Non hai auga!”, Pensei. Abriuno e saíron unhas pequenas luces tremoentas que saltaron dentro da néboa brincando nela e tamén por riba miña. A néboa converteuse en neve e logo en xiada, ata que esmoreceu xunto co home que as trouxo.

Queimei miña man querendo atallar un daqueles biosbardos. Así vos conto como pasou, e esta queimadura en forma de cruz e a proba de que non toleei.

Como impotente adolescente que era naquel momento, corrín como nunca xamais o fixera, intentando fuxir dos problemas que estaban a afogarme desde sempre. Tan parva me sentía, tan vulnerable, que facía camiño pola escuridade daquela noite de agosto mentres as primeiras bágoas de fastío e tristeza discorrían polas miñas meixelas, acompañadas polos sonoros saloucos. Aos meus pés deixáronme caer diante dunha gran lagoa que xamais vira antes. O reflexo da lúa, xunto cos canteres dos grilos deran cun ambiente máxico, como aquela ninfa que apareceu na beira da lagoa.

“Estás ben?” preguntoume cun sorriso anxelical.

“Estou chorando, ti que cres?” dixen cortante.

Anicouse xunto a min para, logo, darme unha aperta. A súa pel era puro xeo, mentres que a miña asemellaba as labaradas máis ardentes do San Xoán.

“Non me gusta ver á xente chorar” , susurrou no meu oído “Xa chorei eu abondo para encher esta lagoa coas miñas bágoas.”

Separouse de mín para introducirse na auga lentamente. Tan só sorriu outra vez para, logo, desaparecer xunto coa lagoa.


Era unha muller de ollos escuros, chamada a vivir mil anos, pois menos non merecía a súa beleza. Alí apareceu, sen vida, flotando sen rumbo dentro da lagoa, como unha folla movida polo vento sen poder opoñerse. Non había ninguén na aldea que non soubese dela, a súa lenda estábase creando e con cada palabra alimentábase máis o mito.

A lenda non se deixaba morrer,  cando o recordo  ía apagándose a lagoa volvía renacer e somerxía aos aldeáns naquela situación onde o medo vivía coma un máis deles. Infertilidade,  desaparicións e incluso mortes eran os síntomas dun pesadelo do que a xente da Limia non era capaz de fuxir.

Pasarían máis de corenta anos de penumbra ata que a paciencia do pobo chegara ao seu limite, debían facer algo. Os libros contan como a Lagoa de Antela foi desecada co único fin de aproveitar os recursos que a terra ofrecía, máis iso non é certo, pois nas noites máis escuras aínda se pode oír a voz daquela rapaza maldita.

Non había nada máis que luz e escuridade. Polo tanto, alí estaba todo.

Cada certo tempo, un espectador vítima do azar dicía ter desfrutado dun espectáculo único. Nunca coincidían na descrición do suceso, se acaso foran algunha vez capaces de explicalo. Falaban de maxia, do pasado e do futuro salpicados polo presente, de seres irreais, de auga xeada e de lume con formas incomprensibles. Murmuraban, discutían, berraban, charlaban, recitaban e xesticulaban na procura da verdade.

Pero que se agocha en realidade detrás daquel misterio? Foron millóns os que se achegaron durante séculos a contemplar aquel rebulir incesante, e todos chegaban a unha conclusión que nada tiña que ver coa dos demais: o acordo común era un imposible. E sen embargo, aquela marabilla da natureza agochaba a verdade máis sincera, a máis real.

Alí estaba a vida, composta por milleiros de imaxes e verbas que se mantiñan na superficie, empurradas polos recordos agochados en cada unha das bágoas que rematan a súa andaina na lagoa de Antela. Luz e escuridade. Todo.


Marquei unha liña recta entre unha e outra.  Inspeccionei ben o terreo en busca da entrada.

O final din con ela. Unha burata entre dous carballos.

Os calcetíns por fóra dos pantalóns, a camisola ben metida por dentro. Unhas lubas e por suposto a carauta, todo ben cerradiño con cinta. E o máis importante; os tres botes.

Para que non entren…

Respirei ben forte antes de encender o foco. Ahí vou, co fouciño na man. Limpei a frouma e ía baixando, tanto que deixei de ver a luz de fóra. Agora teño que estar moi atenta, poden aparecer en calquera momento.

Ese estremecedor zumbido … ahí estaban… viñan por min. O gran exército de mosquitos, viña por min! Botei man do botes do flish e empecei a rocialos. Malo será que non acabe con eles.  E veña flish… Morrían, gañaba a loita. Terminei os botes…

Qué me pasa ¿?!! Maréome, doime moito a gorxa e o nariz, árdenme, non podo camiñar, caio o chan mentres vexo brilar o  lonxe …  o gran tesouro.

Ano 1958. Comarca da Limia. Os traballos deron resultado e a lagoa de Antela ficara desecada para futuros traballos de labranza nesta vasta área. Os veciños achegáronse para ver o resultado de algo que xa intentaran os romanos moitos séculos atrás.

No zona central da que fora unha das lagoas máis grandes da península ibérica podíanse albiscar unha serie de estruturas pétreas rectangulares, cubertas por cadansúa lousa. O silencio inicial deu paso a un murmurio colectivo. Ante tal expectación, os traballadores da obra achegáronse coidadosamente para intentar dilucidar que eran aquelas caixas. Se os romanos non foron quen de desecar aquela lagoa, quen se dedicou a deixar aquelas pedras perfectamente labradas baixo as augas?

Entre catro homes ergueron unha a unha cada lousa, destapando uns esqueletos semellantes aos do ser humano. Quen sabe dende cando estaban alí. A nova saíu en todos os medios, mais esa mesma noite os restos desapareceron, segundo os veciños, despois de que unha bola luminosa descendera do ceo.